स्मार्टफोन, सोशल मीडिया आणि सतत येणाऱ्या नोटिफिकेशन्समुळे आधुनिक जीवनात मानसिक तणाव आणि विचारांचा भार प्रचंड वाढला आहे. त्यामुळे “डिजिटल डिटॉक्स” ही गरज नसून आवश्यकता बनली आहे. डिजिटल डिटॉक्स म्हणजे ठराविक काळासाठी मोबाइल, सोशल मीडिया, ईमेल आणि स्क्रीनपासून दूर राहून मनाला विश्रांती देणे.
24/7 कनेक्ट राहणे हे मानसिक आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते. संशोधनानुसार, सतत स्क्रीनकडे पाहणे झोपेवर परिणाम करते, मेंदू थकतो, एकाग्रता कमी होते आणि चिडचिड वाढते. डिजिटल डिटॉक्स घेतल्याने मन शांत होते, मूड सुधारतो आणि मेंदूची कार्यक्षमता वाढते.
डिजिटल डिटॉक्ससाठी काही सोपे उपाय म्हणजे दररोज १–२ तास ‘नो फोन टाइम’, झोपण्याआधी १ तास मोबाइलपासून दूर राहणे, सुट्टीचे दिवस पूर्णपणे ऑफलाइन घालवणे, आणि सोशल मीडिया वापर कमी करण्यासाठी अॅप लिमिट्स ठेवणे. त्याऐवजी चालणे, पुस्तक वाचणे, ध्यान, व्यायाम किंवा कुटुंबीयांशी वेळ घालवणे—या क्रिया मनाला शांतता देतात.
आजच्या जगात तंत्रज्ञान आवश्यक आहे, पण त्याचा वापर नियंत्रणात ठेवणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. स्क्रीनपासून दूर राहून मन आणि शरीराला पुनरुज्जीवन देणे—हेच डिजिटल डिटॉक्सचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.